३० डिसेंबर २०२५ हा दिवस महाराष्ट्राच्या राजकीय इतिहासात केवळ महानगरपालिका निवडणुकांच्या दृष्टीने नव्हे, तर राज्याच्या आगामी राजकीय दिशादर्शक ठरणारा दिवस म्हणून नोंदवला जाईल. राज्यातील जवळपास सर्वच प्रमुख महानगरपालिकांसाठी उमेदवारी अर्ज भरण्याची मुदत संपत असताना सकाळपासूनच निवडणूक कार्यालयांमध्ये प्रचंड गर्दी, धावपळ, तणाव आणि राजकीय नाट्य पाहायला मिळाले. गेल्या अनेक महिन्यांपासून रखडलेल्या स्थानिक स्वराज्य संस्थांच्या निवडणुका अखेर प्रत्यक्ष रणांगणात उतरत असल्याने, हा दिवस प्रत्येक पक्षासाठी प्रतिष्ठेचा आणि ताकद मोजण्याचा ठरला. त्यामुळेच अर्ज भरण्याच्या प्रक्रियेने केवळ प्रशासकीय स्वरूप न राखता ती संपूर्ण राज्यातील राजकीय हालचालींचे केंद्रबिंदू बनली.
सकाळी अर्ज भरण्याच्या प्रक्रियेला सुरुवात झाली तेव्हा वातावरण तुलनेने शांत होते. मात्र दुपार जसजशी पुढे सरकत गेली, तसतशी महानगरपालिका मुख्यालये, प्रभाग कार्यालये आणि निवडणूक अधिकाऱ्यांची दालने कार्यकर्त्यांनी फुलून गेली. उमेदवार, त्यांचे समर्थक, पक्ष पदाधिकारी, स्थानिक नेते आणि पोलिस बंदोबस्त यांची रेलचेल वाढत गेली. अनेक ठिकाणी अर्ज दाखल करताना शेवटच्या मिनिटापर्यंत युतीचे संकेत स्पष्ट न झाल्याने उमेदवार संभ्रमात होते. काहींनी अधिकृत पक्ष उमेदवारीच्या प्रतीक्षेत वेळ घालवला, तर काहींनी वेळ निघून जाऊ नये म्हणून अपक्ष अर्ज दाखल करण्याचा निर्णय घेतला. यामुळेच अर्ज भरण्याच्या आकडेवारीत अपेक्षेपेक्षा जास्त वाढ झाली.
या निवडणुकांचे महत्त्व केवळ महापालिकेतील सत्तेपुरते मर्यादित नाही. २०२४ नंतरच्या राजकीय घडामोडींमध्ये महाराष्ट्रातील पक्षरचना, फुटीचे राजकारण, बदललेल्या युती आणि वैयक्तिक नेतृत्वाचा वाढलेला प्रभाव लक्षात घेता, महानगरपालिका निवडणुका या येत्या विधानसभा आणि लोकसभा निवडणुकांची रंगीत तालीम मानली जात आहे. त्यामुळेच प्रत्येक पक्षाने या निवडणुकांमध्ये आपली ताकद दाखवण्याचा चंग बांधला आहे. ३० डिसेंबरचा दिवस हा या तयारीचा पहिला मोठा कस ठरला.
मुंबई महानगरपालिका ही नेहमीप्रमाणेच सर्वांच्या नजरेत राहिली. देशातील सर्वात श्रीमंत महापालिका असलेल्या बृहन्मुंबई महानगरपालिकेची निवडणूक ही केवळ स्थानिक प्रश्नांपुरती मर्यादित नसून, ती राज्याच्या सत्ताकेंद्राशी थेट जोडलेली मानली जाते. अर्ज भरण्याच्या शेवटच्या दिवशी मुंबईत शिवसेना (उद्धव बाळासाहेब ठाकरे) आणि महाराष्ट्र नवनिर्माण सेनेतील समन्वय प्रकर्षाने दिसून आला. अनेक प्रभागांमध्ये या दोन्ही पक्षांनी परस्पर समजूत करून उमेदवार उभे केले. मात्र ही युती किती खोलवर आहे, याबाबत कार्यकर्त्यांमध्ये संभ्रम दिसून आला. काही प्रभागांमध्ये शिवसेना आणि मनसेचे इच्छुक उमेदवार एकमेकांविरोधात अपक्ष म्हणून अर्ज भरताना दिसले. यावरून जाहीर केलेली युती आणि प्रत्यक्षातील राजकारण यातील दरी स्पष्ट झाली.
मुंबईतच महाविकास आघाडीतील काँग्रेस आणि राष्ट्रवादी काँग्रेस (शरद पवार गट) यांच्याशी शिवसेना (उद्धव गट) यांचा समन्वय काही अंशी टिकून असल्याचे दिसले, मात्र जागावाटपावरून नाराजीचे सूर दबक्या आवाजात उमटले. अनेक प्रभागांमध्ये काँग्रेसच्या इच्छुकांनी स्वतंत्रपणे अर्ज भरल्याने, ही आघाडी केवळ वरवरची असल्याची चर्चा सुरू झाली. दुसरीकडे भाजप आणि शिवसेना (शिंदे गट) यांची महायुती मुंबईत एकत्र लढण्याचा दावा करत असली, तरी अर्ज भरण्याच्या प्रक्रियेत स्थानिक पातळीवरील विसंवाद उघड झाला. काही भाजप नेत्यांनी थेट अपक्ष अर्ज दाखल करत आपली नाराजी व्यक्त केली, तर काही शिंदे गटाच्या कार्यकर्त्यांनी भाजपच्या वर्चस्वाबाबत कुजबुज सुरू केली.
पुणे महानगरपालिका आणि पिंपरी-चिंचवड महानगरपालिका या दोन्ही ठिकाणी अर्ज भरण्याच्या शेवटच्या दिवशी राजकीय चित्र अधिक गुंतागुंतीचे झाले. पुण्यात भाजपने मोठ्या संख्येने उमेदवार उभे करत आपली संघटनात्मक ताकद दाखवण्याचा प्रयत्न केला. मात्र शिवसेना (शिंदे गट) सोबतची युती प्रत्यक्षात कितपत प्रभावी आहे, याबाबत प्रश्नचिन्ह कायम राहिले. शिवसेना (उद्धव गट), मनसे आणि काही प्रादेशिक पक्षांनी एकत्र येऊन भाजपविरोधी वातावरण निर्माण करण्याचा प्रयत्न केला, मात्र अर्ज भरण्याच्या गडबडीत अनेक ठिकाणी हा समन्वय कोलमडल्याचे दिसले. राष्ट्रवादी काँग्रेसच्या दोन्ही गटांनी पुण्यात वेगवेगळ्या रणनीती अवलंबल्याने मतदारांमध्ये गोंधळाची स्थिती निर्माण झाली.
पिंपरी-चिंचवडमध्ये तर युतींचे गणित पूर्णपणे विस्कळीत झालेले दिसले. भाजप आणि शिवसेना (शिंदे गट) यांच्यातील युतीची चर्चा अखेरच्या क्षणी फिस्कटली आणि दोन्ही पक्ष स्वतंत्रपणे रिंगणात उतरले. राष्ट्रवादी काँग्रेसच्या दोन्ही गटांमध्येही समन्वयाचा अभाव दिसून आला. शिवसेना (उद्धव गट) आणि मनसे यांनी काही प्रभागांमध्ये एकत्र उमेदवार उभे केले असले, तरी सर्वत्र हा फॉर्म्युला लागू झाला नाही. परिणामी पिंपरी-चिंचवडमध्ये बहुकोनी लढतीचे स्पष्ट संकेत अर्ज भरण्याच्या आकडेवारीतून मिळाले.
नाशिक महानगरपालिकेत अर्ज भरण्याचा शेवटचा दिवस अक्षरशः गोंधळात गेला. ए आणि बी फॉर्म मिळवण्यासाठी पक्ष कार्यालयांबाहेर कार्यकर्त्यांची गर्दी जमली होती. काही ठिकाणी उशिरा फॉर्म मिळाल्याने इच्छुक उमेदवारांना शेवटच्या क्षणी धावपळ करावी लागली. भाजपमध्ये अंतर्गत नाराजी उघडपणे समोर आली, तर शिवसेनेच्या दोन्ही गटांमध्ये बंडखोरीची शक्यता वाढल्याचे चित्र दिसले. राष्ट्रवादी आणि काँग्रेसने युतीचा दावा केला असला, तरी अर्ज भरण्याच्या प्रक्रियेत अनेक ठिकाणी ही युती टिकू शकलेली नाही.
ठाणे, कल्याण-डोंबिवली आणि मीरा-भाईंदर या भागांमध्ये शिवसेनेच्या फुटीचे राजकारण अर्ज भरण्याच्या दिवशी ठळकपणे समोर आले. अनेक प्रभागांमध्ये शिवसेना (शिंदे गट) आणि शिवसेना (उद्धव गट) यांच्यात थेट सामना होणार असल्याचे स्पष्ट झाले. दोन्ही गटांनी मोठ्या संख्येने उमेदवार उभे केल्याने या भागांतील निवडणूक अत्यंत चुरशीची ठरण्याची चिन्हे आहेत. भाजपने काही ठिकाणी शिवसेना (शिंदे गट) सोबत समन्वय राखण्याचा प्रयत्न केला, मात्र स्थानिक स्तरावर भाजप कार्यकर्त्यांची अस्वस्थता दिसून आली.
विदर्भ आणि मराठवाड्यातही अर्ज भरण्याच्या शेवटच्या दिवशी राजकीय हालचालींना वेग आला. नागपूरमध्ये भाजपने आपला गड मजबूत करण्यासाठी आक्रमक रणनीती आखली असून काँग्रेसने काही प्रभागांमध्ये स्थानिक आघाड्या उभ्या करण्याचा प्रयत्न केला. औरंगाबाद, लातूर आणि अकोल्यात महाविकास आघाडीतील पक्षांनी एकत्र लढण्याची घोषणा केली असली, तरी प्रत्यक्ष अर्ज भरण्याच्या वेळी अनेक ठिकाणी स्वतंत्र उमेदवार उभे राहिले. यामुळे या शहरांमध्येही बहुकोनी लढतीची शक्यता वाढली आहे.
एकूणच ३० डिसेंबर २०२५ रोजी झालेली अर्ज भरण्याची प्रक्रिया ही महाराष्ट्रातील राजकारणातील बदलत्या प्रवाहांचे स्पष्ट दर्शन घडवणारी ठरली. जाहीर केलेल्या युती आणि प्रत्यक्ष मैदानातील स्थिती यामध्ये मोठा फरक असल्याचे या दिवशी स्पष्ट झाले. अनेक ठिकाणी युती केवळ कागदावर टिकून असल्याचे, तर काही ठिकाणी स्थानिक स्वार्थासाठी त्या सहज तुटत असल्याचे चित्र दिसले. अर्ज छाननी आणि माघारीनंतर अंतिम चित्र स्पष्ट होईल; मात्र अर्ज भरण्याच्या या एका दिवसानेच येत्या महानगरपालिका निवडणुका अत्यंत चुरशीच्या, बहुकोनी आणि राजकीयदृष्ट्या निर्णायक ठरणार असल्याचे संकेत दिले आहेत.
